 |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
||
|
||||||
 |
 |
 |
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
||||||
|
|
|
|
|||
|
advertisement@gooya.com |
|
|
|
|
Abbas.Ahmadi@Mailciy.com
در شماره ي پيش از فيلم گنج قارون سخن گفتيم و نشان داديم که پديده ي "غيبت پدر"، يکي از دو خصيصه ي برجسته ي نظام مادرسالارانه ي ايراني، در اين فيلم، به خوبي، مشاهده مي شود. در اين مقاله مي خواهيم رد پاي يکي ديگر از خصيصه هاي نظام مادرسالارانه ي ايراني، يعني رد پاي پديده ي ازدواج با محارم"، را در فيلم گنج قارون نشان بدهيم.
***
قارون به روايت قرآن
در قران از آدمي به نام قارون نام برده شده است که يکي از ثروتمندان مغرورو مستكبر بنى اسرائيل است. خداوند حضرت موسي را با دلايل روشن به سوي او مي فرستد تا او را راهنمايي کند، اما قارون از فرمان خدا سرکشي مي کند و خدا نيز به زمين دستور مي دهد تا او را در خود فرو ببرد.
وَ قَرُونَ وَ فِرْعَوْنَ وَ هَمَنَ وَ لَقَدْ جَاءَهُم مُّوسى بِالْبَيِّنَتِ فَاستَكبرُوا فى الاَرْضِ وَ مَا كانُوا سبِقِينَ(39) فَكُلاًّ أَخَذْنَا بِذَنبِهِ فَمِنْهُم مَّنْ أَرْسلْنَا عَلَيْهِ حَاصِباً وَ مِنْهُم مَّنْ أَخَذَتْهُ الصيْحَةُ وَ مِنْهُم مَّنْ خَسفْنَا بِهِ الاَرْض وَ مِنْهُم مَّنْ أَغْرَقْنَا وَ مَا كانَ اللَّهُ لِيَظلِمَهُمْ وَ لَكِن كانُوا أَنفُسهُمْ يَظلِمُونَ(40)
" قارون و فرعون و هامان را نيز هلاك كرديم ، موسى با دلائل روشن به سراغ آنها آمد. اما آنها در زمين برترى جوئى كردند، ولى نتوانستند بر خدا پيشى گيرند. ما هر يك از آنها را به گناهشان گرفتيم ، بر بعضى از آنها طوفانى توام با سنگريزه فرستاديم ، و بعضى از آنها را صيحه آسمانى فرو گرفت ، و بعضى ديگر را در زمين فرو برديم ، و بعضى را غرق كرديم ، خداوند هرگز به آنها ستم نكرد، ولى آنها خودشان بر خويشتن ستم نمودند".
در اين آيه از سه نفر نام مي برد به نام هاي قارون و فرعون و هامان. قارون مظهر ثروت ، فرعون مظهر قدرت، و هامان مظهر معاونت با ظلم است. دو گروه ديگر، يعني قوم عاد و قوم ثمود، را نيز بايد به آين ليست سه نفره بيافزايم. در دنباله آيه مجازاتهاى آنها، به ترتيب بيان شده است: بر بعضى از آنها طوفانى شديد و كوبنده توام با سنگريزه فرستاديم: "فمنهم من ارسلنا عليه حاصبا." منظور از اين گروه ، قوم عاد است كه بر طبق سوره ذاريات و حاقه و قمر، طوفان شديد و بسيار كوبنده اى در مدت هفت شب و هشت روز بر آنها مسلط گرديد، خانه هاشان را درهم كوبيد، و جسدهاشان را همچون برگهاى پائيزى به اطراف پراكنده ساخت (سوره حاقه آيات 5 تا 7). بعضى ديگر را صيحه آسمانى فرو گرفت: "و منهم من اخذته الصيحة " صيحه آسمانى نتيجه صاعقه ها است كه با زمين لرزه در مركز وقوعش همراه است ، و اين عذابى بود كه براى قوم ثمود نازل گرديد، چنانكه در سوره هود آيه 67 در باره قوم ثمود مى گويد: "و اخذ الذين ظلموا الصيحة فاصبحوا فى ديارهم جاثمين " و بعضى ديگر از آنها را در زمين فرو برديم: "و منهم من خسفنا به الارض " اين مجازاتى بود كه در مورد قارون ، ثروتمند مغرور مستكبر بنى اسرائيل تحقق يافت كه در آيه 81 سوره قصص به آن اشاره شده است .و بالاخره بعضى ديگر را غرق كرديم: "و منهم من اغرقنا."مى دانيم اين اشاره به فرعون و هامان و اتباع آنها است ، كه در سوره هاى مختلف قرآن از آن بحث شده است .
قارون فيلم گنج قارون نيز مانند قارون کتاب مقدس، مرد ثروتمند و مغرور ي است که در کاخ رويايي خود با خدم و حشم زندگي مي کند. اما مرگ قارون فيلم گنج قارون با مرگ قارون کتاب مقدس، فرق مي کند. به اين ترتيب که قارون کتاب مقدس، توسط خدا در زمين فرو برده مي شود و هرگز از دل خاکي که او را در خود فروبرده است، بيرون آورده نمي شود. اما، قارون فيلم گنج قارون، نه توسط خدا، بلکه به دست خودش، خود را در رودخانه مي اندازد و گرچه آب رودخانه او را در خود فرو مي برد، اما سرانجام توسط پسرش از آبي که او را در خود فرو برده است، بيرون آورده مي شود. بيرون آمدن پدر از دل آب هاي رودخانه، معناي تمثيلي دارد و به معناي بازگشت پدر از دنياي فراموش شده ي مردگان است. بهشت فرويدي "پسر بعلاوه ي مادر و منهاي پدر" با ظهور پدر از وادي غيبت، دچار بحران مي شود.
***
ردپاي ازدواج با محارم
اما پيش از آن که به بحران ظهور پدر بپردازيم بايد به شخصيت حسن جغجغه بپردازيم. حسن جغجغه يک دستفروش دوره گرد است که بادبادک و قارقارک و جغجغه مي فروشد و با علي بيغم و مادر علي، در يک خانه زندگي مي کن. حسن جغجغه قارون را با اسم مستعار اسمال بي کله، به عنوان شاگرد، پيش خودش برده است. در سکانس گفت و گوي حسن با اسمال، به رابطه ي حسن با علي و مادرش اشاره مي شود:
حسن جغجغه – اون خونه اي رو که شب ها مي خوابي، از پول همين جغجغه ها خريدم.
اسمال بي کله – من خيال کردم مال علي يه.
حسن جغجغه – نه بابا! اون و مادرش، مدت هاست که پيش من زندگي مي گنند.
اسمال بي کله – آها.
حسن جغجغه – آخه من با مادرش، يک نسبتي دارم.
خانه اي که علي . مادرش در آن زندگي مي کنند، مال حسن جغجغه است که از اقوام مادرعلي بيغم است. علي بيغم به سبک نظام مادرسالاراني ايراني، نه در خانه ي پدري، که در خانه ي اقوام مادري، پرورش يافته است. مي توان گفت که حسن جغجغه در حکم دايي اوست و بنابراين همخانه بودن اوبا مادرعلي بيغم، ياد آور همخانه بودن دايي قيصر با مادر قيصر و همخانه بودن برادر نامزد قيصر با نامزد قيصر مي باشد. اين نوع همخانه بودن مادر با اقوام مادري، ياد آور رسم ازواج با محارم در دوره ي مادر سالاري ست.
بايد بدانيم که رسم ازدواج با محارم و ازدواج خواهربا برادر و پسر با مادر، که امروزه عجيب به نظر مي رسد، در ايران در دوره ي مادرسالاري رايج بوده است و تنها پس از ظهورنظام پدرسالاري است که به صورت تابو در مي آيد. شواهد زيادي در دست است که نشان مي دهد که حتي در دوره ي پدرسالاري نيز ازدواج با محارم، حداقل در دربار شاهان ايراني رواج داشته اشت. به اين چند نمونه توجه کنيد:
در کتاب "یادگار زریران" (بند 67) آمده است که گشتاسپ، پادشاه کیانئ، با خواهرش، هوتس (با ضم ت) ازدواج می کند. گشتاسپ نخستین شاهی است که به دین زردشتی می گرود و از او در اوستا با احترام یاد شده است.
در کتاب "اردویراف نامه" (فصل 2، بند 1) "ویراف" با هفت خواهر خود ازدواج می کند.
در کتاب "شایست و ناشایس" (فصل 8، بند 1) آمده است که ازدواج با محارم، صواب دارد و باعث می شود تا بار گناهان آدم سبک شود.
در کتاب "گزیده های زاد سپرم" ( فصل 26، بند 3) آمده است که ازدواج با محارم کار پسندیده ای ست و برای ادامه ی نسل پاک، بهترین کار است.
در کتاب "مینوی خرد (فصل 36، بند 7) آمده است که کسی که مراسم ازدواج با محارم را بهم بزند، مرتکب گناه کبیره می شود.
کمبوجیه با دو تن از خواهرانش به نام های ، "مروئه" (با کسر میم و کسر همزه) و آتوسا، ازدواج می کند.
اردشیر دوم هخامنشی با کوچکترین دختر خود، آتوسا، ازدواج می کند.
قباد اول ساسانی با دخترش "سمبیکه (با فتح سین) ازدواج می کند.
در منظومه ی ویس و رامین، سروده ی فخرالدین اسعد گرگانی، ویس با برادرش "ویرو" ازدواج می کند.
گذشته از شواهد تاريخي، اسطوره ي آفرينش در فرهنگ ايران نيز، به پيروي از سنت هاي عصر مادرسالاري، بر مبناي الگوي ازدواج با محارم ساخته شده است. در اساطير ايراني، همه ي آدميان از زن و مردي به نام هاي مشي و مشياته به وجود آمده اند. مشي و مشياته به صورت دو بوته ي ريواس، از دو قطره آب مني کيومرث که پيش از شهادت اش بر زمين ريخته شده است، از زمين روييده اند. به عبارت ديگر، هردو از يک پدر و در حقيقت، برادر و خواهر يک ديگرند. مشي و مشيانه كه خواهر و برادرند با يكديگر نزدیکی مي كنند و از اين هماغوشى برادر با خواهر، مردمان روي زمين به وجود مي آيند.
در اساطیر هندی نيز همه ي آدميان از جماع برادر با خواهر به وجود آمده اند. در اساطير هندي، نخستین آدم "یما" (با فتح یای) است که با خواهرش "یمی" (با فتح یای) زندگی می کند . "یما" به وسوسه و اغوای خواهرش مرتکب زنای با محارم می شود و با خواهر خود همبستر می گردد و از این همبستری آدمیان بوجود می آیند. گناه "یما" و "یمی" همبستری با خواهر و زنای با محارم است.
در اساطير مدهبي عرب ها نيز با آن که ادعا مي کنند که آدم و حوا با هم برادر و خواهر نيسنتد، اما مجبورند بپذيرند که همه ي آدميان از ازدواج پسران آدم و حوا با خواهران خود به وجود آمده اند، زيرا در آن زمان به غير از آدم و حوا، خانواده ي ديگري بر روي زمين زندگي نمي کرده است. بنابراين بر اساس اساطير ايراني، هندي، و يا عربي، همه ي آدميان از ازدواج با محارم به وجود آمده اند.
متاسفانه، پيش از آن که به داستان اصلي خود بپردازيم، مجال ما براي امروزدر همين جا به پايان مي رسد و مجیوريم که دنباله ي اين سلسله مطالب را در شماره ي آينده ، پي بگيريم.
